De microbiota in de gezondheidszorg voor senioren

De bacteriën in onze darm ondergaan veel veranderingen tijdens de kindertijd en op oudere leeftijd, twee kritieke levensfasen waarin ons immuunsysteem het zwakst is. 

 

Uit onderzoek blijkt dat de darmmicrobiota bij ouderen er anders uitzien dan bij gezonde volwassenen. Dit valt gedeeltelijk te verklaren door een verandering in levensstijl: minder fysieke activiteit, een zwakker wordend immuunsysteem, geneesmiddelen en onevenwichtige voeding. We zien ook minder verscheidenheid aan micro-organismen die het evenwicht in stand houden, zoals bacteroidesbifidobacteriën en lactobacillen. Bovendien zijn er meer opportunistische bacteriën aanwezig die darmontstekingen veroorzaken (enterobacteriënClostridium perfringens en C. difficile). Dit leidt tot de zogenaamde ‘inflammaging’. De darmbarrière, die een beschermende functie heeft, wordt doorlaatbaar: bacteriële bestanddelen en voedselbestanddelen kunnen door het lichaam circuleren met immuunactivatie tot gevolg. Studies bij oudere patiënten met diabetes type 2 suggereren meer doorlaatbaarheid van de darm waarbij levende bacteriën worden gevonden in het bloed. 

 

Ouder worden heeft ook een invloed op de metabole capaciteit van darmbacteriën: de productie van belangrijke moleculen, bekend als korteketenvetzuren zoals butyraat, propionaat en acetaat die in hoge mate bijdragen aan de gezondheid van de darm, is kleiner. Butyraat dient als energiebron voor de darmcellen en zou een beschermende rol spelen bij darmkanker. Een vermindering van korteketenvetzuren heeft een negatieve invloed op de integriteit van de darmbarrière. 

Ook een verminderde inname van vezels en frequent gebruik van antibiotica op hogere leeftijd worden in verband gebracht met een lagere productie van korteketenvetzuren. De consumptie van prebiotica, die complexe, onverteerbare voedselbestanddelen zijn, zoals inuline of resistent zetmeel, zou dus de productie van korteketenvetzuren kunnen stimuleren en helpen om een gezonde darmflora in het algemeen te behouden. 

ELDERMET-project 

Veel mensen willen graag een lang en gezond leven leiden. Ook vanuit economisch oogpunt zou dit een ideaal scenario zijn. De huidige inspanningen zijn erop gericht dit te bereiken met behulp van de darmmicrobiota. 

Uit een groot Iers cohortonderzoek (ELDERMET-project) blijkt dat, vooral bij ouderen, de samenstelling van de darmmicrobiota nauw samenhangt met voeding en verschillende omgevingsfactoren. Interessant is dat een minder diverse samenstelling van darmbacteriën bij ouderen die in een zorginstelling verblijven aan een meer fragiele gezondheid gerelateerd lijkt. 

De diversiteit van de microbiota bij ouderen in woon-zorgcentra is de afgelopen jaren drastisch verslechterd. De meeste bewoners lijden er aan minstens één chronische ziekte. Het is ook bijzonder verontrustend dat veel ouderen in zorginstellingen problemen hebben met de stoelgang. 

Onze darmmicrobiota vervullen belangrijke functies zoals voedselverwerking, interactie met het immuunsysteem, het in stand houden van de darmbarrière en het evenwicht tussen pro- en anti-inflammatoire processen. Zorg dragen voor onze darmmicrobiota, vooral bij het ouder worden, is dus cruciaal voor een betere levenskwaliteit. 

Referenties:
Claesson MJ et al.: Gut microbiota composition correlates with diet and health in the elderly. Nature 2012; 488(7410):178-84
http://eldermet.ucc-ie/
Duncan SH & Flint HJ: Probiotics and prebiotics and health in ageing populations. Maturitas 2013; 75(1):44-50.
Tiihonen K et al.: Human intestinal microbiota and healthy ageing. Ageing Res Rev 2010; 9(2):107-16.
Cevenini E et al.: Inflamm-ageingCurr Opin Clin Nutr Metab Care 2013; 16(1):14-20.
De Klerk M: Zorg in de laatste jaren – Gezondheid en hulpgebruik in verzorgings- en verpleeghuizen 2000-2008. Sociaal en Cultureel Planbureau, Den Haag 2011.
Van den Berg SW et al.: Voeding in relatie tot aandoeningen en medicijngebruik bij ouderen. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, RIVM Rapport 350047001, 2012.
Bouterse M et al.: Obstipatie. HUWE 2010; 53(9):463.
Milani C et al.: Gut microbiota composition and Clostridium difficile infection in hospitalized elderly individuals: a metagenomic study. Sci Rep 2016; 6:25945.
Mancabelli L et al.: Unveiling the gut microbiota composition and functionality associated with constipation through metagenomic analyses. Sci Rep 2017; 7(1):9879.
Videlock EJ & Cremonini F: Meta-analysis: probiotics in antibiotic-associated diarrhoea. Aliment Pharmacol Ther 2012; 35(12):1355-69.
Hempel S et al.: Probiotics for the prevention and treatment of antibiotic-associated diarrhea: a systematic review and meta-analysis. JAMA 2012; 307(18):1959-69.
Martinez-Martinez MI et al.: The effect of probiotics as a treatment for constipation in elderly people: a systematic review. Arch Gerontol Geriatr 2017; 71:142-149.
Larsen OFA et al.: Probiotics for healthy ageing: Innovation barriers and opportunities for bowel habit improvement in nursing homes. Agro FOOD Industry Hi Tech 2017; 28(5):12-15.
Lenoir-Wijnkoop I et al.: Nutrition economic evaluation of a probiotic in the prevention of antibiotic-associated diarrhea. Front Pharmacol 2014; 5:13.
Nagpal R et al.: Gut microbiome and aging: physiological and mechanistic insights. Nutr Healthy Aging 2018; 4(4):267-285