Wat is antibioticum?

Antibiotica zijn krachtige geneesmiddelen. Het zijn een soort antimicrobiële stoffen die in een laboratorium kunnen worden vervaardigd of op natuurlijke wijze, door een microbe. Antibiotica hebben het vermogen om de groei van bacteriën te remmen of die zelfs te doden. De effecten van bepaalde antibiotica blijven beperkt tot een specifiek type bacteriën, terwijl andere een breder spectrum hebben (ze kunnen meerdere types bacteriën doden). 

Ongepast gebruik van antibiotica

Naar schatting is bijna 30% van het antibioticagebruik onnodig. Dat wil zeggen dat er antibiotica worden voorgeschreven terwijl ze niet echt nodig zijn (bijvoorbeeld bij een virale infectie zoals een gewone verkoudheid of huiduitslag). Naast de onnodige kosten die hiermee gepaard gaan, brengt antibioticamisbruik nadelige gevolgen met zich mee, zoals: 

  • De interactie met andere geneesmiddelen die het effect ervan verminderen.
  • Het ontstaan van resistente bacteriën. Gewone infecties kunnen moeilijker te behandelen of zelfs dodelijk worden.
  • De mogelijk makkelijke verspreiding van dergelijke resistente bacteriën naar andere mensen, die zo hun gezondheid bedreigen.

Resistentie

Bacteriën die gevoelig zijn voor antimicrobiële stoffen kunnen resistent worden. Het is dus belangrijk om duidelijk te maken dat het bacteriën zijn die resistent worden tegen antibiotica en niet ons lichaam. Verworven resistentie is mogelijk door ofwel het verwerven van nieuwe genen, ofwel door de mutatie van bestaande genen. Op die manieren kunnen bacteriën het geneesmiddel inactiveren, de doordringbaarheid van de celwand verminderen (dus de bescherming van de bacteriën) of de celwand verwijderen als hij wordt opgenomen door de microbe. 

Het ontwikkelen van een dergelijke resistentie kan van microbe tot microbe worden doorgegeven en het biedt een selectief voordeel waardoor deze microben beter dan andere kunnen overleven en zich voortplanten. Daarom beschouwt de Wereldgezondheidsorganisatie antibioticaresistentie als een van de belangrijkste bedreigingen voor de gezondheid van de mens. 

Gevolgen van een antibioticaresistente infectie:

  • Er is een duurder en krachtiger geneesmiddel nodig om de infectie te bestrijden. Dit kan ook een grote kans op bijwerkingen met zich meebrengen.
  • Je lichaam zal een langere periode ziek zijn.
  • Er zullen meer bezoeken aan de dokter of het ziekenhuis nodig zijn.

Hoe kan antibioticamisbruik worden aangepakt?

Preventieve maatregelen, zoals : 

  • Vermijd zelfmedicatie.
  • Vermijd een gedeeltelijke of onvolledige behandeling. Neem de voorgeschreven antibioticabehandeling volledig uit, stop er niet mee als je je genezen voelt.
  • Gooi alle ongebruikte antibiotica weg (inlever bij de apotheker).
  • Antibiotica kunnen niet alle infecties genezen, deel geen medicatie met anderen.

Verstoring van de darmmicrobiota

Een antibioticabehandeling kan onder meer leiden tot een verstoring van het evenwicht van de darmmicrobiota. Dit effect kan leiden tot een verzwakking van je gezondheid. Een ernstig geval is diarree veroorzaakt door antibiotica, wat kan leiden tot een infectie met Clostridioidesdifficile. Die infectie kan evalueren tot de levensbedreigende darmziekte colitis . 

Wist je dat?

Onlangs rangschikten Britse onderzoekers het volledige DNA van wat tot op vandaag wordt beschouwd als het oudste isolaat van Vibriocholerae. De stam is naar schatting 102 jaar oud en is afkomstig van een soldaat die cholera kreeg in Egypte tijdens de Eerste Wereldoorlog. Verrassend genoeg bleek uit de analyses dat het isolaat niet pandemisch was en niet in staat om flagella of zweepstaartjes (een haarachtige structuur die sommige bacteriën helpt bewegen) te produceren. Het bleek echter wel resistent te zijn tegen penicilline, een ontdekking uit 1928. Dit draagt bij tot de hypothese dat zelfs voordat deze klasse van geneesmiddelen werd ontwikkeld, sommige microben al de mogelijkheid hadden om hun effecten te omzeilen. De onderzoekers denken dat de soldaat waarschijnlijk ook besmet was met een andere toxigene stam die ‘cholerische diarree’ veroorzaakte. 

Bronnen
Lijst van geraadpleegdebronnen:  Hildreth CJ, 2009; Hersh AL and Kronman MP, 2017; Isselbacher KJ, 1994; 
www.who.int/antimicrobial-resistance/
www.who.int/campaigns/world-antibiotic-awareness-week/quiz/en/
www.mayoclinic.org/diseases-conditions/antibiotic-associated-diarrhea/symptoms-causes/syc-20352231
Dorman MJ, 2019.