Yakult gebruikt cookies op zijn websites voor analytische doeleinden én om uw gebruikersinstellingen en voorkeuren te onthouden voor volgende bezoeken aan onze websites. Indien u onze websites blijft bezoeken aanvaardt u het gebruik van deze cookies, zoals beschreven in onze privacyverklaring. Ok

Mindfulness is de laatste jaren over de hele wereld erg hip geworden, maar in Japan zit het al eeuwen in de cultuur geworteld.

Mindfulness is je bewust zijn van elk moment.

Dit lijkt misschien ver verwijderd van mindfulness zoals wij het kennen: wat de Japanners ‘zazen’ noemen – met gekruiste benen mediteren op een kussen. Maar mindfulness “gaat eigenlijk niet over het zitten in lotushouding … terwijl je doet alsof je een standbeeld bent in het British Museum”, zegt Jon Kabat-Zinn, emeritus hoogleraar aan de faculteit geneeskunde van de universiteit van Massachusetts. Hij richtte in 1979 de gerenommeerde Mindfulness-Based Stress Reduction Clinic op, waar mensen stress leren beheersen via mindfulness. “Eenvoudig gezegd is mindfulness je van elk moment bewust zijn.”

Net dit bewustzijn van het nu zit al vele eeuwen diep geworteld in de Japanse ziel. Mensen praten er niet over, maar je merkt het aan allerlei dingen.

Theeceremonies, haiku en kersenbloesems bezichtigen, bijvoorbeeld, hebben allemaal een verhoogde aandacht voor het moment gemeen. In een theeceremonie nemen deelnemers de tijd om het ontwerp van het kopje in zich op te nemen en zich bewust te worden van de versiering van de kamer met de bladeren en bloemen van de maand. Maar meer nog dan dat viert de ceremonie het feit dat dit moment, op deze plek en met deze persoon, zich nooit meer zal herhalen.

Haiku, een Japanse literaire traditie die teruggaat tot de 17e eeuw, verhief de aandacht voor het moment tot een wereldvermaarde kunstvorm. De haiku-dichter probeert de essentie van het ogenblik te vangen in slechts 17 lettergrepen en maakt daarbij gebruik van indringende beelden uit de natuur om een zen-achtig gevoel van plotse verlichting over te brengen. De beroemdste is Matsuo Basho’s haiku over de kikker die, vertaald uit het Japans, luidt als volgt:

  • De oude vijver.
  • Een kikker die erin springt,
  • Geluid van water.

Nergens wordt de intense beleving van het moment zo duidelijk als bij het bezichtigen van de kersenbloesems. De hele natie laat er zich elke lente opnieuw door meeslepen. Waarom al die opwinding? Net omdat de bloesems zo vluchtig zijn; het schouwspel duurt amper een week. “Vergankelijkheid ligt aan de basis van het Japanse gevoel voor schoonheid”, zei zenpriester en tuinontwerper Shunmyo Masuno.

Vergankelijkheid ligt aan de basis van het Japanse gevoel voor schoonheid.

De vergankelijkheid wordt ook gehuldigd in een heleboel minder bekende gebruiken, zoals ‘tsukimi’ of maankijken. Je kunt niet anders dan in bewondering staan voor een land dat een avond in september reserveert om de volle maan te bewonderen, of dat uitbundig feestviert om dank te zeggen voor het werk dat onbezielde objecten verrichten, gaande van oude keukenmessen tot kalligrafiepenselen en zelfs gebruikte naainaalden.

Er is ook de groeiende groep ‘mosmeisjes’. Gedeeltelijk geïnspireerd door Hisako Fujii’s bestseller ‘Mosses, My Dear Friends’ is ‘moskijken’ erg populair geworden, vooral bij jonge vrouwen, die op groepsbezoek gaan naar Japans weelderig bemoste wouden. Het gaat heus heel wat verder dan stoppen om even aan de rozen te ruiken: ‘mosmeisjes’ gaan met een vergrootglas op handen en knieën zitten om de prachtige korstmossen te bestuderen.

Voor de minder aandachtigen onder ons is mos misschien iets onbeduidend kleins, maar een zentuin is niet compleet zonder met mos bedekte rotsen of stenen lantaarns. Het is de belichaming van ‘wabi sabi’ – de geest van nederige, eenvoudige vergankelijkheid die de Japanse esthetiek kenmerkt.

Maar Japanse mindfulness is meer dan naar beestjes en bloesems staren. Oneindig veel praktische toepassingen regelen zo goed als elk aspect van het dagelijks leven, en dat allemaal met de bedoeling om je te helpen ‘in het nu te zijn’. Op school begint en eindigt de dag met een korte ceremonie, waar begroetingen worden uitgewisseld en de gebeurtenissen van de dag worden aangekondigd. Voor en na elke les staan leraren en leerlingen recht, buigen ze en bedanken ze elkaar. En voor de les begint wordt aan de leerlingen gevraagd de ogen te sluiten en zich te concentreren.

Op een vergelijkbare manier doen bouwvakkers bij het begin van de werkdag rekoefeningen om de spieren los te maken. Op kantoor zal een collega je met ‘Otsukaresama’ (letterlijk: ‘je bent moe’) bedanken voor het werk dat je hebt gedaan. Als je bij een ontmoeting je ‘meishi’ (visitekaartje) aan iemand geeft, zal die het nauwlettend bestuderen en becommentariëren, in plaats van het zomaar in zijn zak te stoppen.

Deze gebruiken zijn een manier om “intentioneel aandacht te schenken aan dingen waar je gewoonlijk niet bij stilstaat”, zoals Kabat-Zinn het benoemt. Ze houden je aandacht bewust bij waar je bent en wat je tijdens je dag doet, en beletten dat de uren op autopiloot voorbijgaan en je alleen gefocust bent op het moment dat je naar huis mag.

Zoals zoveel in de Japanse cultuur vinden ook deze gewoonten hun oorsprong in het zenboeddhisme. “Mindfulness is al eeuwen een onderdeel van de boeddhistische traditie”, zegt Takafumi Kawakami, priester in de Shunko-in-tempel in Kyoto. In het Kamakura-tijdperk (1185-1333) was het zenboeddhisme populair bij de klasse van de samoerai, de Japanse krijgsadel. Het beïnvloedde sterk de kunsten, waaronder de theeceremonie, bloemschikken en landschapsarchitectuur. In het Edo-tijdperk (1603-1868), een periode van vrede, werd het zenboeddhisme ook onderwezen aan het gewone volk.

Voor de beoefenaars is het zenboeddhisme een houding die elke handeling doordringt: baden, koken, schoonmaken, werken. “Elke dagelijkse activiteit of gedraging is een [zen]-oefening”, zei Eriko Kuwagaki van de Shinshoji-tempel in Fukuyama, in de prefectuur Hiroshima.

Dit kan worden geïllustreerd met een heerlijk oud zenverhaal, opgenomen in Paul Reps’ anthologie van zenteksten uit 1957, Zen Flesh, Zen Bones. Nadat hij vele jaren had gestudeerd om zenleraar te worden, bezocht Teno de oude zenmeester Nan-in. Het regende hard en, zoals gebruikelijk is, liet Teno zijn klompen en paraplu achter bij de ingang vooraleer hij Nan-ins huis binnentrad.

Elke dagelijkse activiteit of gedraging is een [zen]-oefening.

Nadat ze elkaar hadden begroet, vroeg Nan-in aan Teno: “Staat je paraplu links of rechts van je klompen?” Omdat hij het antwoord schuldig moest blijven, besefte Teno dat hij de zenhouding nog lang niet meester was. Hij ging naar huis en studeerde nog zes jaar.

De meesten onder ons zouden zo ver niet gaan. Toch blijft Nan-ins vraag zinvol. Uit steeds meer onderzoeken blijkt immers dat je bewust zijn van elk moment niet alleen je stressbestendigheid en welzijn verhoogt, maar ook angst en depressieve gevoelens vermindert.

Leah Weiss, docente van het Compassion Cultivation Program van de universiteit van Stanford, is één van een groeiend aantal experts die voorstander zijn van ‘mindfulness in actie’. Het is iets wat je beoefent gedurende heel de dag en niet gewoon eventjes in een meditatie van 10 minuten. Weiss beschrijft het als “je opmerkzaam bewust worden van je gedachten, gevoelens en omgeving, ook terwijl je met iets anders bezig bent.”

Bron : Steve John Powell, 2017