Het verhaal achter 'de drie wijze apen'...

Je hebt waarschijnlijk al eens de drie wijze apen gezien. Het is een afbeelding van drie apen waarbij de ene aap zijn ogen bedekt met zijn handen, de tweede zijn oren en de derde zijn mond. Vandaag interpreteren we die gebaren als ‘horen, zien en zwijgen’.  

Maar waar komen die drie wijze apen vandaan?

Volgens sommigen zijn ze afkomstig uit India of China, anderen denken dat ze uit Egypte komen. De beroemde zin ‘kijk niet naar, luister niet naar, spreek niet uit en richt je niet op wat in strijd is met welvoeglijkheid’ werd in de 4e eeuw voor Christus geschreven door Confucius in China, maar de afbeelding van de drie wijze apen is waarschijnlijk afkomstig uit Japan. 

Verschillende voorbeelden van afbeeldingen met apen dateren uit de Kamakuraperiode (1185-1333), zoals beeldhouwwerken (Koshin-to) en houten ornamenten in Japanse tempels. Een van de theorieën stelt dat de afbeelding van de drie apen afkomstig is uit de Muromachiperiode (1336-1573) toen Koshin (een geloof met invloeden van het Japanse shinto, het Chinese taoïsme, het boeddhisme en andere geheime en magische geloofsovertuigingen) populair werd. 

In Japan zijn de drie apen bekend als mizaru (‘kijk niet’-aap), kikazaru (‘luister niet’-aap) en iwazaru (‘spreek niet’-aap). De Japanners spelen graag met woorden die er hetzelfde uitzien, maar een andere betekenis hebben. Hier combineren ze het woord ‘Saru’, wat ‘aap’ betekent, met zaru’, een verbale vervorming die ‘niet doen’ betekent. Interessant is dat Saru’ ook ‘weggaan’ betekent en kan worden geïnterpreteerd als ‘verdrijven van het kwaad’. 

Het beroemdste beeldhouwwerk van de drie apen is te vinden op de wanden van de heilige stal in het Nikko Tosho-gu schrijn, een UNESCO-werelderfgoedsite. In totaal zijn er 8 houten panelen die waarschijnlijk rond 1636 werden gemaakt door Jingoro Hidari en het verhaal van de ‘levensloop’ vertellen. Het zou kunnen dat hij de leer van Confucius in een van de panelen heeft geïnterpreteerd.